4 ขั้นตอนพัฒนาความจำ เรียนยังไงให้ไม่ลืม โดย Kevin Horsley ชายที่มีความจำดีที่สุดในโลก

ภาพจากหนังเรื่อง Limitless (2011) นำแสดงโดย Bradley Cooper ที่เค้ากินยาชนิดนึงเข้าไปและทำให้สมองทำงานได้เต็มที่ 100%

ถ้าเกิดวันนี้สมองเราจำทุกอย่างได้หมด จะดีแค่ไหน? จำได้หมดทุกหนังสือที่เราเคยอ่าน ทุกเลคเชอร์ที่เราเคยเรียน ทุกสิ่งที่เราอยากจะเข้าใจเหมือนในหนังเรื่อง Limitless (2011) ทีพระเอกระเบิดพลังสมองเต็มร้อยเปอร์เซ็น เรียนรู้และจำทุกอย่างได้หมดเลยภายในระยะเวลาสั้นๆ

ตั้งแต่เด็กๆ เราเคยได้ยินหลายคนพูดว่า "อย่าเรียนหนังสือแบบท่องจำ แต่ต้องเรียนด้วยความเข้าใจ" การเรียนรู้สิ่งใหม่ๆด้วยความจำจึงเป็นเหมือนสิ่งที่ผิดและไม่มีประสิทธิภาพ ทั้งๆที่จริงๆแล้วเราอาจจะเข้าใจเรื่องๆนึง แต่ถ้านึกไม่ออกหรือจำไม่ได้ ก็เอาความรู้นั้นมาใช้ต่อลำบาก เหมือนคำกล่าวที่ว่า "understanding does not create use, unless you remember it" แสดงว่าความจำกับความเข้าใจมันควรจะเกิดขึ้นพร้อมๆกัน

ความทรงจำ "memory" เป็นสิ่งที่ทำให้เราเป็นเราทุกวันนี้เลย มันกำหนดคุณภาพการตัดสินใจ รวมถึงคุณภาพชีวิตของเรา

สมองเราเป็นเหมือนคอมพิวเตอร์ที่มีความซับซ้อนที่สุดในโลก และสองทักษะที่สมองเราทุกคนสามารถทำได้คือเรียนรู้และจดจำ (learn and memorize) โดย Learning คือกระบวนการที่สมองเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ ส่วน Memory คือความสามารถในการกักเก็บข้อมูลนั้นในสมองของเรา แต่ปัญหาที่คนทั่วไปเจอคือเรียนมาแล้วก็ลืม สมองไม่สามารถเรียกความรู้ที่เราเคยเรียนไปแล้วกลับมาใช้ได้เลย

ค่า pi ในทางคณิตศาสตร์ที่มีค่าประมาณ ~3.1415926... มีทศนิยมที่เปลี่ยนไปเรื่อยๆ ไม่ซ้ำกันเลย ซึ่งเป็นเรื่องยากมากถ้าวันนี้จะหาคนที่จะจำทศนิยมค่า pi ได้เป็นหมื่นหลัก?

รายการ The Everest of Memory Tests จัดการแข่งขันความจำโดยให้ผู้เข้าแข่งขันจำตัวเลขทศนิยมของ pi ถึง 10,000 digits โดยแบ่งตัวเลขนี้ออกเป็น 5 ชุด ชุดละ 2,000 digits และผู้เข้าแข่งขันต้องเอ่ยตัวเลขทั้ง 5 ชุดนี้จากหน้าไปหลัง และจากหลังไปหน้า เป็นความท้าทายที่มนุษย์ทั่วไปน้อยคนจะทำได้

คนแรกที่เคยทำได้คือ Philip Bond (UK) ทำสถิติไว้ที่ 53 นาที ในปี 1994 ถัดมาคือ Kevin Horsley ทุบสถิติของ Bond ด้วยเวลา 39 นาที ในปี 1999 ถัดจากนั้นก็มี Jan Harms (Germany) และ Mats Bergsten (Sweden) ในปี 2007 และ 2008 ด้วยเวลา 20 นาที 30 วินาที และ 17 นาที 39 วินาที ตามลำดับ

ต้องใช้เวลาเรียนกี่ชั่วโมง สมองถึงจะเก่งเรื่องนั้นๆ?

Daniel Kahneman ผู้เขียนหนังสือ "thinking fast and slow" และ Nobel prize winner ปี 2002 สาขาเศรษฐศาสตร์ ได้ศึกษาเรื่องกระบวนการเรียนรู้ของมนุษย์ และสรุปไว้ว่า

สมองเราจะเรียนรู้เรื่องนึงๆได้อย่างชำนาญ หากเราฝึกฝนเรื่องนั้นๆเป็นเวลาประมาณ 10,000 ชั่วโมง ...

Daniel Kahneman at Ted Talk

ผลของการฝึกฝนเรื่องหนึ่งๆจนครบ 10,000 ชั่วโมง คือการที่สมองของเราสามารถตอบสนองและตัดสินใจเรื่องนั้นๆได้อย่างรวดเร็ว และแทบจะไม่ต้องใช้พลังงานในการคิดเลย หรือที่ อ. Kahneman เรียกว่า ระบบ "autopilot" (fully developed after 10,000-hour training)

ตัวอย่างเช่น ภาษาไทยที่เราใช้พูดกันอยู่ตอนนี้ ที่เราสามารถพูด อ่าน เขียนได้ โดยกระบวนการต่างๆเกิดขึ้นได้อย่างรวดเร็ว automatic และใช้พลังงานสมองเราน้อยมากๆ เพราะเราเรียนรู้และใช้ภาษาไทยมาตั้งแต่เด็กๆแล้ว เกินหมื่นชั่วโมงมาเยอะแล้ว

แต่ (สำหรับคนส่วนใหญ่ในบ้านเรา) ถ้าเราต้องเปลี่ยนไปใช้ภาษาอังกฤษในการสื่อสาร สมองเราจะใช้พลังงานมากขึ้น ต้องคิดก่อนพูด และมันยากกว่าการใช้ภาษาไทยเยอะเลย 😱 ถ้าอยากเก่งภาษาอังกฤษ การฝึกใช้เป็นประจำเป็นเรื่องสำคัญ

อีกตัวอย่างคือ การท่องสูตรคูณ เราตอบได้เร็วมาก ว่า 2 x 2 เท่ากับ 4 หรือ 5 x 5 เท่ากับ 25 โดยที่ไม่ต้องคิดเลย เราตอบได้อย่างรวดเร็วและกระบวนการคิดเป็นไปอย่างอัตโนมัติ เพราะเราฝึกมาตั้งแต่เด็กๆ แต่ถ้าเจอโจทย์ที่ยากขึ้นอย่าง 25 x 37 เอิ่มมม ขอหยิบกระดาษแป๊ป! ระบบ automatic จะไม่สามารถทำงานได้ หากเราเจอโจทย์ที่ซับซ้อนขึ้นและไม่คุ้นเคยกับมัน นอกซะจากว่าเราฝึกคูณเลขสองหลักมาตั้งแต่เด็กๆ ปัญหานี้ก็น่าจะถูกแก้ได้โดยที่เราไม่ต้องคิดเยอะเลย